BIST 1115.82
DOLAR 7.5839
EURO 8.9977
GR ALTIN 477.466
Yazar :
Kazım Kuzu

PARANOYA NEDİR?

Paranoya, hiçbir kanıt olmasa da kişinin tehdit altında olduğuna inanmasıdır. İzlendiğine, dinlendiğine, zarar göreceğine dair endişe hali olan paranoya; abartılı gurur, bencillik, kuşku ve güvensizlikle kendini gösterir. Hafif paranoyak düşünceler toplumda oldukça yaygındır ve doğal olarak iyileşme eğilimindedir ancak uzun süreli paranoya, şizofreni gibi zihinsel bir bozukluğun belirtisi olabilir ya da uyuşturucu kullanımı, demans veya beyni etkileyen diğer tıbbi durumlardan kaynaklanabilir. Belirtileri arasında korku, öfke, abartılı şüphe, aldatılma ve alay edilme korkusu bulunmaktadır. Paranoyak insanlar sanrıları gerçek algıladıklarından tıbbi yardımı kabul etmezler; bu durum tedavi sürecini yavaşlatır ve zorlaştırır. Terapi ve düzenli ilaç kullanımının yanı sıra aile desteği paranoya tedavisinde oldukça önemlidir.
İçindekiler
1. Paranoya nedir?
2. Paranoya neden olur?
3. Paranoya belirtileri
4. Paranoya türleri ve evreleri
5. Paranoya teşhisi ve testi
6. Paranoya tedavisi
7. Paranoya terapisi
8. Paranoyak kişiler nasıl hisseder?
9. Paranoya sorunu olan kişilere öneriler ve uyarılar
Paranoya nedir?
Paranoya, başkalarına karşı mantıksız şüphe ve güvensizliğe neden olan bir düşünce sürecidir. Paranoyak düşünceler sanrılar olarak tanımlanır. Sanrı, doğru olduğuna dair kanıt olmasa bile inanmaya devam edilen gerçek dışı düşüncedir. Birçok akıl hastalığında ortaya çıkar ancak en çok psikotik bozukluklarda görülür. Paranoyak kişiler insanların her hareketinden yanlış bir anlam çıkarır, çeşitli senaryolar yazar ve kendilerine komplo kurulduğunu düşünürler. Bu temelsiz güvensizlik kişinin sosyal yaşantısında yakın ilişkiler kurmasını zorlaştırabilir. Sadece düşünceler etkilendiğinden çalışabilirler ancak yaşamları sınırlı ve yalıtılmıştır. Sanrısal bozukluk tanısı konması için semptomların 1 ay veya daha uzun sürmesi gerekir.
Paranoya neden olur?
Paranoya, gizli ve atanmış anlamlar içeren zihinsel ve duygusal işlevlerin dökümüdür. Özünde tüm paranoyak süreçler güven-güvensizlik arasındaki mücadeledir. Semptomlar bastırılmış, reddedilmiş, yansıtılmış duygularla ilgilidir. Nedenleri değişken ve belirsizdir; biyolojik, psikolojik, çevresel faktörlerin bir kombinasyonu olduğu düşünülmektedir.
 İzole yaşam: İnsanlardan izole yaşamak; medyadaki suç, terör, şiddet raporlarından etkilenmenize, paranoyak duyguların tetiklenmesine yol açabilir.
 Ruh sağlığı: Paranoya kişilik bozuklukları ve şizofreni gibi akıl hastalıklarında psikoz döneminin bir parçası olabilir, anksiyete ve depresyon paranoya olasılığını arttırabilir.
 Fiziksel hastalık: Huntington, Parkinson, Alzheimer, felç, demans gibi hastalıkların belirtisi olabilir, işitme kaybı paranoyayı tetikleyebilir.
 Uykusuzluk: Korkular ve endişeler genellikle gece geç saatlerde gelişir; güvensizlik, rahatsız edici hisler, halüsinasyonlar tetiklenebilir.
 Uyuşturucular: Kokain, esrar, ecstasy, LSD, metamfetamin gibi uyuşturucular, amfetamin gibi uyarıcılar ve alkol bağımlılığı beyin kimyasını değiştirebilir. Ayrıca bazı böcek öldürücüler ve sporcular tarafından alınan bazı steroidler paranoyayla ilişkilendirilmiştir.
 Genetik: Araştırmalar paranoya ve genetik yatkınlık arasında bağlantı olabileceğini göstermektedir.
 Travma: Çocuklukta suistimal, açıklanamayan, kafa karıştırıcı, rahatsız edici deneyimler insanın yaşamı boyunca düşünme ve hissetme şeklini bozabilir. Dünyanın güvensiz olduğuna inanmanıza, başkalarından şüphelenmenize, özgüveninizin, özsaygınızın düşük olmasına yol açabilir.
 Stres: Çalışmalar kötü hissettiren savunmasız durumların, sürekli stres ortamlarının paranoyayı tetiklediğini göstermiştir.
Paranoya belirtileri
 Başkalarına karşı aşırı şüphe, güvensizlik
 Eleştiriye öfkeyle tepki verme, inkar etme
 İnsanların sözlerinde başka anlamlar arama
 Rahatlayamama
 Tartışmalarda her zaman haklı olduğuna inanma
 Eşlerinin-sevgililerinin sadakatinden endişe etme
 Yanlış anlaşıldığını hissetme
 Tehdit olmadığında bile mağdur hissetme
 Fiziksel-duygusal zarar göreceğini düşünme
 Düşmanca, saldırgan tutum
 Sosyal olarak izole olma
 Arkalarından kötü konuşulduğunu düşünme
 İlişki kurmada, başkalarıyla çalışmakta zorlanma
 Temelsiz komplo teorilerine inanma
 Kendi sorunlarını görmekte zorlanma
Paranoya, yansıtma ve itiraz mekanizmalarına dayanan psişik bir süreç olduğundan belirtileri kişiye göre değişkenlik gösterir ve yaşamın tüm alanlarına müdahale edebilir. Semptomlar başkalarına karşı şüpheden; hükümet, polis veya uzaylılarla ilgili komplo teorileri gibi tuhaf ve karmaşık inançlara kadar değişebilir.
Paranoyak olduğunuzu nasıl anlarsınız?
Paranoya diğerleri ve yapabilecekleri hakkındaki fikirlerinizle ilgilidir. Şüpheli bir düşüncenin paranoya olup olmadığını anlamak zor olabilir. İnsanlar aynı kanıtı temel alan farklı şeylere inanabilirler. Şüpheli düşünceler şu durumlarda paranoya olabilir:
 Şüpheyi kimse paylaşmıyorsa
 Şüpheyle ilgili kesin kanıt yoksa
 Şüpheye karşı kanıt varsa
 Başkalarının güvencesine rağmen şüphe varsa
 Şüphe duygulara, belirsiz olaylara dayanıyorsa
Kendinize sorular sormak yardımcı olabilir:
 Başkaları şüphelerimin gerçekçi olduğunu düşünüyor mu?
 En iyi arkadaşım ne derdi?
 Şüpheyi abartmış olabilir miyim?
 Endişelerim kesin kanıtlardan çok duygularıma mı dayanıyor?
 Özellikle benim seçilmem mümkün mü?
Tüm şüpheler paranoya değildir, haklı gerekçeler kanıtınız olanlardır ve sizi güvende tutarlar. Hırsızlık vakaları durumunda mahallenizde yürürken dikkatli olmanız paranoya değildir.
Paranoya türleri ve evreleri
Farklı paranoya türleri vardır ancak hepsi 2 ana özelliği paylaşır: İstenmeyen duyguların, dürtülerin veya benliğin sevilmeyen yönlerinin başkasına atfedilmesi; bu yansıtmanın reddedilmesi. Paranoyası olanlar reaksiyon-formasyon, yansıtma-inkar mekanizmalarını sık kullanırlar. Tüm paranoya biçimlerinde yoğun bir öz referans vardır, fikir şudur: Dünyada olan herşey benimle ilgilidir.
medicalacademi. com. tr den alıntıdır. 
 

GÜNLÜK GAZETE MANŞETLERİ (20 EYLÜL 2020 )